Plan kierunkowy zagospodarowania turystycznego Polski

Wstępny projekt planu przestrzennego zagospodarowania Polski do 1990 r. zakłada dalszy dynamiczny rozwój krajowej turystyki urlopowej i świątecznej oraz zagranicznej turystyki wyjazdowej i przyjazdowej. Przewiduje się, że w dwudziestoleciu 1971 ? 1990 nastąpi dwukrotny wzrost liczby uczestników krajowej turystyki pobytowej, cztero- do pięciokrotny wzrost zagranicznej turystyki przyjazdowej oraz pięciokrotny wzrost zagranicznej turystyki wyjazdowej.
Tak wielki rozwój turystyki będzie wymagać aktywizacji niewykorzystanych dotychczas obszarów posiadających walory turystyczne oraz znacznej rozbudowy bazy materialnej turystyki. Dla zaspokojenia potrzeb urlopowej turystyki wypoczynkowej i krajoznawczej w pierwszej kolejności zostaną zagospodarowane w sposób kompleksowy:
? w strefie nadmorskiej ? Rejon Wybrzeża Środkowego;
? w strefie pojeziernej ? Rejon Pojezierza Drawskiego, Rejon Pojezierza Kaszubskiego, Rejon Pojezierza Iławskiego, Rejon Gołdapi i Rejon Augustowsko-Suwalski;
? w strefie środkowej ? Rejon Gór Świętokrzyskich;
? w strefie górskiej ? Rejon Kotliny Kłodzkiej, Rejon Beskidu Żywieckiego, Rejon Beskidu Sądeckiego i Rejon Bieszczadzki. Spośród wielkich centrów krajoznawczych  w   pierwszej  kolejności    zostaną    zagospodarowane    kompleksowo:     Warszawa, Gdańsk i Kraków.
Z punktu widzenia potrzeb międzynarodowego ruchu turystycznego zostaną zagospodarowane w pierwszej kolejności trasy:
? Skandynawia?Szczecin?Wrocław?Praga,
? Wiedeń?Katowice?Warszawa?Leningrad,
? Berlin?Poznań?Warszawa?Moskwa,
? Drezno?Wrocław?Kraków?Lwów.
W zakresie turystyki świątecznej szczególna uwaga zostanie zwrócona na zaspokojenie potrzeb mieszkańców wielkich aglomeracji miejsko-przemysłowych.

Potrzeby wędrówek motorowych i rowerowych zostały w planie potraktowane jako elementy zagospodarowania obszarów wypoczynkowych i krajoznawczych.
W planie zostały uwzględnione także potrzeby wędrówek wodnych, odbywanych zarówno wodnymi szlakami śródlądowymi, jak i po zalewach oraz w przybrzeżnej strefie morza Bałtyckiego. Ogólna długość śródlądowych szlaków wodnych, uznanych w planie jako wymagające zagospodarowania dla wędrówek wodnych wynosi 11 560 km. Łączna pojemność jednorazowa szlaków wodnych została określona na około 160 tys. osób.
Biorąc za podstawę obszary wypoczynkowe i krajoznawcze, plan określa obszary o szczególnym znaczeniu dla wędrówek pieszych, głównie miejsca widokowe i ważniejsze szlaki górskie. Ogólna długość wyznaczonych w planie szlaków wędrówek pieszych górskich wynosi 2350 km. Ponadto na’ obszarach górskich wyznaczono miejscowości bazowe, tj. miejscowości stanowiące punkty początkowe i końcowe wędrówek pieszych (93 miejscowości) oraz ważniejsze schroniska górskie na szlakach (121 obiektów).
Ponadto w planie uwzględniono główne potrzeby tych typów turystyki specjalistycznej, których sprawy ochrony walorów i zagospodarowania turystycznego wymagają uwzględnienia w szerszym zakresie. Są to: turystyka żeglarska i turystyka wędkarska.

W zakresie potrzeb turystyki krajoznawczej wyjściowym zadaniem planu kierunkowego było wyznaczenie najcenniejszych walorów krajoznawczych w Polsce. Uwzględniono tylko takie walory, które stanowią i stanowić będą w przyszłości główne cele krajowego i zagranicznego ruchu krajoznawczego. Przy wyborze obiektów w dużym stopniu uwzględniono ich znaczenie dydaktyczno-wychowawcze. Przedmioty zainteresowań turystów wytypowano w podziale na 4 podstawowe rodzaje walorów krajoznawczych: środowiska przyrodniczego, dóbr kultury, historii najnowszej i osiągnięć współczesnych.
Wytypowane w planie walory krajoznawcze zostały sklasyfikowane w trzech grupach z punktu widzenia ich znaczenia dla turystyki krajoznawczej krajowej i zagranicznej.
Do I kategorii, najwyższej, zostały zaliczone obszary i miejscowości, które będą stanowić podstawowe cele krajoznawcze turystyki w Polsce. Miejscowości zaliczone do I kategorii zostały nazwane wielkimi centrami krajoznawczymi. Jest to 8 miast będących ośrodkami historyczno-zabytkowymi, a równocześnie wielkimi centrami współczesnej kultury i cywilizacji: Warszawa, Kraków, zespół miejski Gdańsk?Sopot?Gdynia, Wrocław, Poznań, Szczecin, Lublin i Toruń. Do kategorii tej zaliczono również 14 obszarów o powierzchni około 19 tys. km2.
Do II kategorii zaliczono 27 obszarów o powierzchni około 29 tys. km2 oraz 57 miejscowości. Miejscowości zaliczone do tej kategorii zostały nazwane ośrodkami krajoznawczymi.

W planie kierunkowym wyznaczono 231 obszarów wypoczynkowych, które stanowią podstawowe jednostki przestrzenne ochrony walorów wypoczynkowych Polski. Wszystkie te obszary zostały podzielone na trzy kategorie. Podstawę podziału stanowi stosunek ich funkcji turystycznych do innych funkcji gospodarczych.
Do I kategorii zaliczono 40 obszarów o najcenniejszych walorach wypoczynkowych. Ze względu na podstawowe znaczenie tych obszarów dla zaspokojenia potrzeb wypoczynkowych i odnowy sił współczesnego społeczeństwa i przyszłych pokoleń cała gospodarka przestrzenna musi być na tych obszarach podporządkowana potrzebom turystyki. Łączna ich powierzchnia wynosi 17,0 tys. km2, co stanowi 5,4% powierzchni kraju.
Do II kategorii zaliczono 87 obszarów, na których walory nie są tak wybitne jak na obszarach I kategorii, ale których utrzymanie, i w miarę możliwości wzbogacenie, jest konieczne, jeśli możliwości wypoczynku urlopowego mają być zapewnione całemu społeczeństwu. Na obszarach tych nie będzie mogła być lokalizowana ani rozwijana żadna działalność gospodarcza, która kolidowałaby z ich funkcjami turystycznymi. Turystyka na tych obszarach musi być traktowana jako funkcja równorzędna z innymi funkcjami gospodarczymi. Łączna ich powierzchnia wynosi 28,7 tys. km2, co stanowi 9,2% powierzchni kraju.
Do III kategorii zaliczono 104 obszary o znacznie już skromniejszych walorach wypoczynkowych. Plan zakłada, że na obszarach tych turystyka będzie się rozwijać w miarę możliwości wyznaczonych przez rozwój innych funkcji gospodarczych.

Podstawowym dokumentem ustalającym zasady i kierunki zagospodarowania turystycznego Polski jest plan kierunkowy zagospodarowania turystycznego Polski. Plan ten został opracowany w latach 1968?1970 przez kolektyw pracowników Zakładu Zagospodarowania Turystycznego GKKFiT pod kierunkiem O. Rogalew-skiego. Plan został w dniu 10 grudnia 1970 r. zatwierdzony przez Prezydium Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki, a w dniu 12 lipca 1971 r. akceptowany przez Prezydium i Komitet Wykonawczy Centralnej Rady Związków Zawodowych. Na podstawie ustaleń tego planu została wprowadzona problematyka turystyki i wypoczynku do planu przestrzennego zagospodarowania kraju do roku 1990, opracowanego przez Rządowy Zespół Ekspertów w latach 1972?1973 i przyjętego przez Radę Ministrów i Biuro Polityczne KC PZPR.
Plan kierunkowy zagospodarowania turystycznego precyzuje program optymalnego wykorzystania środowiska geograficznego Polski dla potrzeb turystyki. Plan nie określa więc czasu, w jakim jego ustalenia powinny zostać wykonane. Proces ten potrwa długo i nie będzie przebiegał równolegle na wszystkich wytypowanych terenach. Realizacja planu jest bowiem procesem ciągłym. Polega ona na takim sterowaniu procesami inwestycyjnymi i gospodarką terenami, aby zachowane zostały walory turystyczne naszego kraju oraz by inwestycje realizowane dla potrzeb turystyki cechowała wysoka efektywność społeczna i ekonomiczna.